პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობა (BPD)

4e486f5a44a8af7425a1589ab826f021.jpg

პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობა (BPD) ყველაზე აუხსნელი, სერიოზული ფსიქიკური დაავადებაა, რომელსაც გუნება-განწყობილების, ინტერპერსონალური ურთიერთობების, თვითიმიჯის და ქცევის არასტაბულურობა ახასიათებს. ის წარმოადგენს ემოციის დისრეგულაციურ აშლილობას. აღნიშნული არასტაბილურობა ხშირად ანგრევს ოჯახს, ხელს უშლის მუშაობას, პერსპექტიულ დაგეგმვას და ახდენს პიროვნების თვითიდენტურობის გრძნობის მოშლას. თუმცა BPD უფრო ნაკლებადაა ცნობილი ვიდრე შიზოფრენია ან ბიპოლარული აშლილობა (მანიკალურ – დეპრესიული დაავადება), ის წარმოადგენს მათსავით გავრცელებულ დაავადებას და მოიცავს მთელი მოსახლეობის 07 – 2% -ს.

მოცემული აშლილობა, რომელსაც ახასიათებს ინტენსიური ემოციები, თვით – განადგურებისაკენ მიმართული ქმედებები და მღელვარე ინტერპერსონალური ურთიერთობები, ოფიციალურად აღიარეს 1980 წელს და მას მიეცა სახელწოდება პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობა. როგორც ფიქრობდნენ, ის წარმოიშვება საზღვარზე ფსიქოზურ და ნევროზულ ქცევებს შორის. დღეს ის აღარ განიხილება შესაბამისი ანალიზის საკითხად და თვითონ ტერმინმა, თავისი სტიგმატიზირებული ნეგატიური ასოციაციებით, პრობლემატური გახადა BPD – ს დიაგნოსტირება. აშლილობის კომპლექსური სიმპტომები ხშირად ართულებს პაციენტების მკურნალობას და ამიტომ შეიძლება გამოიწვიოს პროფესიონალებში, რომლებიც ცდილობენ დაეხმარონ დაავადებულთ, სიბრაზისა და ფრუსტრაციის განცდა; ამის შედეგად ბევრ პროფესიონალს ხშირად არ სურს დიაგნოზის დასმა ან ამ სიმპტომების მქონე ადამიანების მკურნალობა. ზემოთ ჩამოთვლილი პრობლემები კიდევ უფრო რთულდება შესაბამისი დაზღევის უქონლობით გახანგრძლევებული ფსიქოსოციალური მკურნალობის ხარჯების დასაფარავად, რასაც  BPD ჩვეულებისამებრ მოითხოვს. და მაინც, უკანასვნელი 25 წლის მანძილზე დიდი წინსვლა და წარმატება აღინიშნება BPD –ს გაგებასთან და მის სპეციალიზირებულ მკურნალობასთან დაკავშირებირთ. ფაქტიურად, ესაა დიაგნოზი დაავადებისა, რომლის განკურნების დიდი იმედი არსებობს.

რას წარმოადგენს პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობის  სიმპტომები?

პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობის დიაგნოზი:  DMS-IV-TR დიაგნოსტიკური მონაცემები (კრიტერიუმები)

ინტერპერსონალური ურთიერთობების, თვით-იმიჯის, ემოციური რეაქციების ყოვლისმომცველი არასტაბილური სტრუქტურა და აშკარად გამოკვეთილი იმპულსურობა იწყება ადრეული მომწიფების ასაკიდან**,  და წარმოჩინდება განსხვავებულ კონტექსტში როგორც აღნიშნულია 5 (ან მეტი) შემდეგი მახასიათებლით:

1)  გაშმაგებული მცდელობები თავი აარიდონ რელურ ან წარმოსახვით მიტოვებას.

შენიშვნა: ნუ ჩართავთ ამ პუნქტში სუიციდურ ქცევას ან თვითდასახიჩრების მცდელობებს***, რომელებსაც კრიტერიუმი 5 შეიცავს.

2)  არასტაბილური და ინტენსიური ინტერპერსონალური ურთიერთობის ნიმუში (მოდელი), რომელსაც ახასიათებს მონაცვლეობა უკიდურეს იდეალიზაციასა და გაუფასურებას შორის.

3) იდენტურობის მოშლა: გამოკვეთილი და მტკიცედ არასტაბილური თვით იმიჯი და საკუთარი თავის განცდა.

4)   იმპულსურობა პოტენციურად თვით–დაზიანებისაკენ მიმართულ ორ სფეროში მაინც (მაგალითად, ხარჯვა, სექსუალური ურთიერთობა, ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მავნედ გამოყენება, სატრანსპორტო საშუალების დაუფიქრებელი მართვა, ქეიფი და განუზომელი რაოდენობით ჭამა-სმა).

შენიშვნა: ნუ ჩართავთ ამ პუნქტში სუიციდურ ქცევას ან თვითდასახიჩრების მცდელობებს, რომელებსაც კრიტერიუმი 5 შეიცავს.

5)   პერიოდულად განმეორებადი სუიციდური ქცევა, ჟესტები ან მუქარა ან თვით – დამასახიჩრებიკენ მიმართული ქცევა.

6)   ემოციური (აფექტური) არასტაბილურობა აშკარად გამოკვეთილი გუნაბა-განწყობილების რეაქტიულობის გამო (მაგალითად, ინტენსიური ეპიზოდური დისფორია, გაღიზიანებადობა, ან შფოთვა, რომელიც ჩვეულებრივ გრძელდება რამდენიმე საათს და მხოლოდ იშვიათად რამდენიმე დღეზე მეტ ხანს).

7)   სიცარიელის ქრონიკული განცდა.

8)   შეუსაბამო, ინტენსიური სიბრაზე ან სიბრაზის კონტროლის სირთულე (მაგალითად, ხასიათის ხშირი გამოვლენა, მუდმივი სიბრაზე, პერიოდულად განმეორებადი ფიზიკური ჩხუბი).

9)   ტრანზიტორული, სტრესთან დაკავშირებული პარანოიდული აზროვნება ან მძიმე დისოციაციური სიმპრომები.

მნიშვნელოვანი მოსაზრებები პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობის შესახებ

  1. ცხრა კრიტერიუმიდან ხუთი, რომელიც საჭიროა აშლილობის დიაგნოსტირებისათვის, შეიძლება უამრავ სხვადასხვა კომბინაციაში შეგვხვდეს. ამას შედეგად მოაქვს ის, რომ აშლილობა ხშირად საკმაოდ განსხვავებულია ამა თუ იმ ადამიანში, ამდენად ზუსტი დიაგნოზის დასმა ძალიან დამაბნეველი შეიძლება გახდეს იმ კლინიცისტისათვის, რომელიც არ არის ამ სფეროში დახელოვნებული და გამოცდილი.
  2. BPD იშვიათად ვლინდება ცალკე. არსებობს სხვა აშლილობების თანაგამოვლენის მაღალი ალბათობა.
  3. BPD ზემოქმედებს მოსახლეობის 07 – 2%- ზე. ყველაზე მაღალი შეფასება – 2% თითქმის უახლოვდება იმ ადამანთა რაოდენობას, რომელნიც დიაგნოსტირებულნი არიან შიზოფრენიითა და ბიპოლარული აშლილობით.
  4. სამკურნალოდ წარდგენილი ამბულატორული პაციენტების 10% და სტაციონარული პაციენტების 20% -ს აქვთ BPD.
  5. 75% -ს ქალები შეადგენენ. ეს ციფრი შეიძლება, ნაწილობრივ, ასახავდეს იმ ფაქტს, რომ ქალები უფრო ხშირად მიისწრაფიან მკურნალობისაკენ, და რომ სიბრაზე უფრო მისაღებად ჩანს მამაკაცებში, და რომ მამაკაცები მსგავსი სიმპტომებით ხშირად პენიტენციარულ სისტემაში ხვდებიან ანტისოციალური პიროვნული აშლილობის დიაგნოზით.
  6. პაციენტების 75% თვითდაზიანების მსხვერპლი ხდება.
  7. BPD-ს მქონე ადამიანთა დაახლოვებით 10% ახორციელებს სუიციდის მცდელობას.
  8. ქრონიკული აშლილობა რეზისტენტულია ცვლილების მიმართ და ჩვენ ახლა ვიცით, რომ სწორად მკურნალობის შემთხვევაში BPD- ს კარგი პროგნოზი აქვს. ამგვარი მკურნალობა, ჩვეულებრივ, შედგება მედიკამენტოზური მკურნალობისაგან, ფსიქოთერაპიისა და საგანმანათლებლო და მხარდამჭერი ჯგუფებისაგან.
  9. BPD –ს მქონე ბევრი პაციენტისათვის მედიკამენტოზური მკურნალობა ძალზე სასარგებლო აღმოჩნდა სიმპტომთა სიმძიმის შესუსტებისა და ეფექტური ფსიქოთერაპიის შესაძლებლობის დაწყების თვალსაზრისით. სამკურნალო პრეპარატები ხშირად ასევე არსებითია იმ აშლილობების სწორი მკურნალობისთვის, რომლებიც, როგორც წესი, ახლავს BPD-ს.
  10. სულ უფრო იზრდება იმ ფსიქოთერაპიული მიდგომების რაოდენობა, რომლებიც სპეციალურად BPD -ს მქონე ადამიანებისათვის შემუშავდა. ზოგი მათგანი უკვე გამოიყენება, ტესტირებულია კვლევების დროს და ძალიან ეფექტური ჩანს; ახალი მიდგომებიც საკმაოდ დიდ იმედებს გვაძლევს.
  11. მოცემული და სხვა მკურნალობის მეთოდები ეფექტური აღმოჩნდა BPD –ს მკურნალობისას და ბევრი პაციენტი მართლაც უკეთ ხდება!

 

 

 

ფსიქოპატი და სოციოპატი-რა განსხვავებაა მათ შორის?

ორივე ტიპის ადამიანი იგნორს უკეთებს უფლებას და სხვა ადამიანის გრძნობებს.ისინი  არ ადანაშაულებენ საკუთარ თავს იმის გამო,რომ სხვას ზიანი მიაყენეს.ისინი მატყუარები არიან და მანიპულერებ სხვებზე.მათ შორის ბევრი მსგავსებაა,მაგრამ არის კი განსხვავება? არის და პრინციპული!
american_psycho.jpg
ფსიქოპატი და სოციოპატი – ორი ტერმინი,რომლებსაც ფსიქოლოგიაში იყენებენ იმ ადამიანების დამახასიათებლად,რომლებსაც ანტისოციალური პიროვნული დარღვევა აქვთ.ამ ორ ტერმინს შორის არის განსხვავება,თუმცა ჯერ იმაზე ვისაუბრებ,თუ რა აერთიანებთ მათ.
საერთო ფსიქოპატსა და სოციოპატს შორის არის  – იგნორირება სხვა ადამიანების უსაფრთხოებაზე,მათ გრძნობებზე და უფლებებზე,მიდრეკილება მოტყუებასა და მანიპულირებისკენ.მათ ესმევათ დიაგნოზი იმ შემთხვევაში,თუ მათში,გარდა პიროვნული დარღვევებისა,აღმოცენდება შემდეგი არანაკლებ სამი სიმპტომი:

1. რეგულარულად არღვევს  კანონის  და სოციალური ნორმების აჭარბებს
2.მუდმივად ატყუებს სხვა ხალხს
3.არის იმპულსური,არ შეუძლია წინასწარ დაგეგმოს ქმედებები
4.გამოირჩევა ფეთქებადი ხასიათით და  აგრესიულობით,ასევე ხშირად ჩხუბობს
5.იშვიათად ზრუნავს სხვის უსაფრთხოებაზე
6.არის უპასუხისმგებლო,არ შეუძლია შეასრულოს ფინანსური მოვალეობები
7.არ ქენჯნის სინდისი,როცა ავნებს სხვას

ეს სიმპტომები ჩნდებია 15 წლის ასაკში, 10 წლის შემდეგ კი ადამიანში უკვე სერიოზულ პიროვნულ დარღვევებს იწვევს.და მაინც რა განსხვავებაა ფსიქოპატსა და სოციოპატს შორის?

ფსიქოპატია
ფსიქოპატია  დაბადებისთანავე იჩენს თავს,ასევე დიდ როლს თამაშობს გენეტიკა(სოციოპატიისგან განსხვავებით რომელიც უმეტესწილად გარემოზე დაყრდნობით ვლინდება).იგი დაკავშირებულია  ტვინის აშლილობასთან და დარღვევასთან.ცდების თანახმად,ფსიქოპატებს არასაკმარისად განვითარებული ტვინის ის ნაწილები აქვთ ,რომლებიც ძირითადად  არეგულირებენ ემოციებს და იმპულსების კონტროლის.
როგორც წესი,ფსიქოპატებს უჭირთ გააცნობიერონ მათი ემოციური მიკაჭვულობა სხვა ადამიანებთან ურთიერთობისას.ამის მაგივრად ისინი ქმნიან ხელოვნურ ურთიერობებს,რათა მანიპულირება მოახდინონ თავიანთ ახლობლებზე საკუთარი თავის სასარგებლოდ.ხალხი მათთვის პეშკებია,რომლებიც ეხმარებიან მათ თავიანთი მიზნის რეალიზებაში.
ერთი შეხედვით გარშემომყოფთა თვალში ისინი ჩანან როგორც საიმედო და მიმზიდველი ადამიანები,ნორმალური,სტაბილური სამუშაოთი.რამდენიმე მათგანს ოჯახიც კი ჰყავს და ნორმალური ურთიერთობა აქვთ თავიანთ პარტნიორებთან.მათ საკმაოდ კარგი გაანთლება აქვთ მიღებული,დამოუკიდებლად შეუძლიათ რაიმეს ათვისება.იმ შემთხვევაში,თუ ისინი გაეხვევიან  კრიმინალურ ისტორიაში,ყველანაირად ცდილობენ დაამტკიცონ თავიანთი უდანაშაულობა.

перевел-сам-смешные-картинки-шакалы-и-беспредел-mad-father-1898439.jpeg

სოციოპატია
სოციოპატია – საზოგადოების გავლენის რეზულტატით გამოწვეულია.ხშირად იმ ოჯახის გავლენაცაა,სადაც გაზრდის პარალელურად ბავშვი განიცდიდა ფიზიკურ ან ემოციურ ზეწოლას.სოციოპატები მეტი ექსცენტრულობით და არაპროგნოზირებულობით გამოირჩევიან,ვიდრე ფსიქოპატები.მათ ასევე არ შეუძლიათ დიდხანს ერთ სამუშაო ადგილზე გაჩერება და ნორმალური ოჯახური სიტუაციის დემონსტრირება.დანაშაულის ჩადენისას ისინი მოქმედებენ დაუფიქრებლად და იმპულსურად.მათი მწყობრიდან გამოყვანა და გაღიზიანება მარტივია,რაც მათი თავდასხმის ხშირი მიზეზია.

maniac2012-elijah.jpg

რომელი მათგანი უფრო სახიფათოა?
ერთიც და მეორეც თავისებურ საფრთხეს წარმოადგენს საზოგადოებისთვის,თუმცა ფსიქოპატები  უფრო სახიფათოდ არიან მიჩნეულები,რადგან ისინი თავიანთ თავს დამნაშავედ არ ცნობენ.იმ ადამიანს,რომელსაც არანაირი განცდის უნარი არ გააჩნია,სხვისი ტანჯვა მისთვის აბსულუტურად უმნიშვნელოა.ბევრი ცნობილი სერიული მკვლელი ფსიქოპატი იყო.თუმცა ყველა ფსიქოპატი და სოციოპატი არ იყო ან არ იქნება მკვლელი.
ფსიქოპატია და სოციოპატია ხშირად მამაკაცებში,ალკოჰოლზე და ნარკოტიკებზე დამოკიდებულებში გვხვდება.ფსიქოპატები უფრო ჰიპნოზიორები და  მომაჯადოვებლები არიან,რომლებსაც აქვთ უნარი  მარტივად მისდიონ ნორმალურ ცხოვრებას და თავი აარიდონ არაკანონიერ ქმედებებს.სოციოპატები უფრო ექსცენტრულები არიან,მარტივად ცოფდებიან და არ შეუძლიათ ნორმალური ცხოვრება.ისინი დაუფიქრებლად ჩადიან ბოროტებას.

მტრის სიყვარული – ანუ იგივე სტოკჰოლმის სინდრომი

Stockholmssyndromet – ანუ იგივე სტოკჰოლმის სინდრომი საკმაოდ პარადოქსული სინდრომია,რომლის მიხედვით მსხვერპლს სიმპათია უჩნდება აგრესორის მიმართ.სინდრომს ეს  სახელი 1993 წელს სტოკჰოლმში მომხდარი შემთხვევის შემდეგ დაერქვა.ამავე წლის 23 აგვისტოს სტოკჰოლმის ერთ–ერთ ცენტრალურ მოედანზე გაქცეულმა შეიარაღებულმა პატიმრებმა, 32 წლის იან–ერიკ ოლსონმა და მისმა 26 წლის თანამზრახველმა – კლარკ ოლფსონმა დაიკავეს ბანკი და მძევლად აიყვანეს 4 ადამიანი. 3 ქალბატონი: 31 წლის ბრიგიტა ლუნდბერგი, 26 წლის ქრისტინა ენმარკი და 21 წლის ელისაბეტ ოლდგრენი. ასევე 26 წლის მამაკაცი – სვენ სეფსტრემი. ექვსდღიანი ტყვეობის განმავლობაში ეს ექვსეული გამუდმებით იმყოფებოდა ბანკის ბრონირებულ საცავში. ბოროტმოქმედები მოითხოვდნენ 3 მილიონ კრონს, იარაღს და მანქანას. განმავლობაში მძევლები საკმაოდ ტრამვატულ სიტუაციაში იმყოფებოდნენ: თავიდან ისინი გადაბმულები იყვნენ ყელზე შემოხვეული თოკით და უწევდათ ფეხზე დგომა. საკმარისი იყო ოდნავ მოხრილიყვნენ, რომ თოკი იჭიმებოდა და გუდავდა მათ. ორი დღის განმავლობაში მათთვის არ მიუციათ საკვები, ემუქრებოდნენ მოკვლით. თუმცა, თანდათანობით, ბოროტმოქმედებსა და ტყვეებს შორის გაჩნდა უცნაური სიახლოვის განცდა. ბრიგიტა ლუნდბერგს ჰქონდა თავისუფლად გადაადგილების საშუალება, თუმცა ყველას გასაოცრად მან არ გამოიყენა ეს შესაძლებლობა ბანკის შენობიდან გამოსაღწევად. ქრისტინა ენმარკმა მოახერხა პოლიციისთვის საჭირო ინფორმაციის გადაცემა, თუმცა შემდეგ თავი დამნაშავედ იგრძნო და ყველაფერში გამოუტყდა ბოროტმოქმედებს. მეოთხე დღეს მან სატელეფონო საუბარში ითხოვა: მძევლებისთვის მიეცათ ბოროტმოქმედებთან ერთად წასვლის საშუალება, რადგან ისინი ძალიან კარგად ექცეოდნენ. რაც შეეხება სვენ სეფსტრეს – განთავისუფლების შემდეგ ის გამუდმებით ამტკიცებდა რომ იან–ერიკ ოლსონი და კლარკ ოლფსონი კეთილი ადამიანები არიან. უშუალოდ განთავისუფლების პროცესში ისინი ცდილობდნენ ბანდიტების დაცვას, ქრისტინა ენმარკს კი ბოლო წუთამდე არ გაუშვია ხელი კლარკ ოლფსონისთვის.სასამართლო პროცესის მსვლელობისას ითხოვდნენ ამნისტიას და ა.შ. ბოროტმოქმედთა განთავისუფლების შემდეგ ორმა ქალბატონმა აღიარა, რომ აწ უკვე ყოფილ პატიმრებთან ჰქონდათ ნებაყოფლობითი ინტიმური ურთიერთობა, პოლიციას კი თავიანთ მტრებად მიიჩნევდნენ.

_69416323_police

 

იან-ერიკ ოლსენი დაპატიმრების დროს

სტოკჰოლმის სინდრომის სახელით ცნობილი ეს მიჯაჭვულობა კიდევ არაერთხელ დაფიქსირდა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხესა და განსხვავებულ სიტუაციაში. ამ ფენომენის ფსიქოლოგიური განმარტებები ურთიერთგამომრიცხავი და ბუნდოვანია, თუმცა უპირატესობა ენიჭება მის, როგორც თავდაცვის მექანიზმის განხილვას. ანა ფროიდი ამ ფენომენს განიხილავდა, როგორც საკუთარი თავის აგრესორთან იდენტიფიკაციის პროცესს. ეს ირაციონალური გრძნობა შესაძლოა გაუჩნდეთ ადამიანებს, რომლებიც აღმოჩნდნენ სასიკვდილო მდგომარეობაში, როდესაც რაციონალური რეაქციები უშედეგო და უიმედოა. არაცნობიერად მძევალს (მსხვერპლს) უჩნდება მცირე იმედი, რომ ბოროტმოქმედები არ მიაყენებენ ზიანს თავისსავე მსგავსს. სწორედ ამიტომ ხდება ატიტუდების, აღქმის ცვლილება – მოძალადე აღიქმება, როგორც მომხიბლავი, კარგი ადამიანი. წინააღმდეგ შემთხვევაში ვერ მოხერხდებოდა საკუთარი თავის მასთან გაიგივება.

სტოკჰოლმის სინდრომს აქვს უფრო განზოგადებული სახელწოდებაც – “მძევლის სინდრომი”.მისი შემთხვევები ყოველდღიურ ცხოვრებაშიც საკმაოდ ხშრია: ოჯახური ძალადობის მსხვერპლი არჩევს განაგძოს ცხოვრება მოძალადესთან, უჩნდება სიყვარულის ილუზია და ა.შ.