პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობა (BPD)

4e486f5a44a8af7425a1589ab826f021.jpg

პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობა (BPD) ყველაზე აუხსნელი, სერიოზული ფსიქიკური დაავადებაა, რომელსაც გუნება-განწყობილების, ინტერპერსონალური ურთიერთობების, თვითიმიჯის და ქცევის არასტაბულურობა ახასიათებს. ის წარმოადგენს ემოციის დისრეგულაციურ აშლილობას. აღნიშნული არასტაბილურობა ხშირად ანგრევს ოჯახს, ხელს უშლის მუშაობას, პერსპექტიულ დაგეგმვას და ახდენს პიროვნების თვითიდენტურობის გრძნობის მოშლას. თუმცა BPD უფრო ნაკლებადაა ცნობილი ვიდრე შიზოფრენია ან ბიპოლარული აშლილობა (მანიკალურ – დეპრესიული დაავადება), ის წარმოადგენს მათსავით გავრცელებულ დაავადებას და მოიცავს მთელი მოსახლეობის 07 – 2% -ს.

მოცემული აშლილობა, რომელსაც ახასიათებს ინტენსიური ემოციები, თვით – განადგურებისაკენ მიმართული ქმედებები და მღელვარე ინტერპერსონალური ურთიერთობები, ოფიციალურად აღიარეს 1980 წელს და მას მიეცა სახელწოდება პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობა. როგორც ფიქრობდნენ, ის წარმოიშვება საზღვარზე ფსიქოზურ და ნევროზულ ქცევებს შორის. დღეს ის აღარ განიხილება შესაბამისი ანალიზის საკითხად და თვითონ ტერმინმა, თავისი სტიგმატიზირებული ნეგატიური ასოციაციებით, პრობლემატური გახადა BPD – ს დიაგნოსტირება. აშლილობის კომპლექსური სიმპტომები ხშირად ართულებს პაციენტების მკურნალობას და ამიტომ შეიძლება გამოიწვიოს პროფესიონალებში, რომლებიც ცდილობენ დაეხმარონ დაავადებულთ, სიბრაზისა და ფრუსტრაციის განცდა; ამის შედეგად ბევრ პროფესიონალს ხშირად არ სურს დიაგნოზის დასმა ან ამ სიმპტომების მქონე ადამიანების მკურნალობა. ზემოთ ჩამოთვლილი პრობლემები კიდევ უფრო რთულდება შესაბამისი დაზღევის უქონლობით გახანგრძლევებული ფსიქოსოციალური მკურნალობის ხარჯების დასაფარავად, რასაც  BPD ჩვეულებისამებრ მოითხოვს. და მაინც, უკანასვნელი 25 წლის მანძილზე დიდი წინსვლა და წარმატება აღინიშნება BPD –ს გაგებასთან და მის სპეციალიზირებულ მკურნალობასთან დაკავშირებირთ. ფაქტიურად, ესაა დიაგნოზი დაავადებისა, რომლის განკურნების დიდი იმედი არსებობს.

რას წარმოადგენს პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობის  სიმპტომები?

პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობის დიაგნოზი:  DMS-IV-TR დიაგნოსტიკური მონაცემები (კრიტერიუმები)

ინტერპერსონალური ურთიერთობების, თვით-იმიჯის, ემოციური რეაქციების ყოვლისმომცველი არასტაბილური სტრუქტურა და აშკარად გამოკვეთილი იმპულსურობა იწყება ადრეული მომწიფების ასაკიდან**,  და წარმოჩინდება განსხვავებულ კონტექსტში როგორც აღნიშნულია 5 (ან მეტი) შემდეგი მახასიათებლით:

1)  გაშმაგებული მცდელობები თავი აარიდონ რელურ ან წარმოსახვით მიტოვებას.

შენიშვნა: ნუ ჩართავთ ამ პუნქტში სუიციდურ ქცევას ან თვითდასახიჩრების მცდელობებს***, რომელებსაც კრიტერიუმი 5 შეიცავს.

2)  არასტაბილური და ინტენსიური ინტერპერსონალური ურთიერთობის ნიმუში (მოდელი), რომელსაც ახასიათებს მონაცვლეობა უკიდურეს იდეალიზაციასა და გაუფასურებას შორის.

3) იდენტურობის მოშლა: გამოკვეთილი და მტკიცედ არასტაბილური თვით იმიჯი და საკუთარი თავის განცდა.

4)   იმპულსურობა პოტენციურად თვით–დაზიანებისაკენ მიმართულ ორ სფეროში მაინც (მაგალითად, ხარჯვა, სექსუალური ურთიერთობა, ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მავნედ გამოყენება, სატრანსპორტო საშუალების დაუფიქრებელი მართვა, ქეიფი და განუზომელი რაოდენობით ჭამა-სმა).

შენიშვნა: ნუ ჩართავთ ამ პუნქტში სუიციდურ ქცევას ან თვითდასახიჩრების მცდელობებს, რომელებსაც კრიტერიუმი 5 შეიცავს.

5)   პერიოდულად განმეორებადი სუიციდური ქცევა, ჟესტები ან მუქარა ან თვით – დამასახიჩრებიკენ მიმართული ქცევა.

6)   ემოციური (აფექტური) არასტაბილურობა აშკარად გამოკვეთილი გუნაბა-განწყობილების რეაქტიულობის გამო (მაგალითად, ინტენსიური ეპიზოდური დისფორია, გაღიზიანებადობა, ან შფოთვა, რომელიც ჩვეულებრივ გრძელდება რამდენიმე საათს და მხოლოდ იშვიათად რამდენიმე დღეზე მეტ ხანს).

7)   სიცარიელის ქრონიკული განცდა.

8)   შეუსაბამო, ინტენსიური სიბრაზე ან სიბრაზის კონტროლის სირთულე (მაგალითად, ხასიათის ხშირი გამოვლენა, მუდმივი სიბრაზე, პერიოდულად განმეორებადი ფიზიკური ჩხუბი).

9)   ტრანზიტორული, სტრესთან დაკავშირებული პარანოიდული აზროვნება ან მძიმე დისოციაციური სიმპრომები.

მნიშვნელოვანი მოსაზრებები პიროვნული აშლილობის მოსაზღვრე მდგომარეობის შესახებ

  1. ცხრა კრიტერიუმიდან ხუთი, რომელიც საჭიროა აშლილობის დიაგნოსტირებისათვის, შეიძლება უამრავ სხვადასხვა კომბინაციაში შეგვხვდეს. ამას შედეგად მოაქვს ის, რომ აშლილობა ხშირად საკმაოდ განსხვავებულია ამა თუ იმ ადამიანში, ამდენად ზუსტი დიაგნოზის დასმა ძალიან დამაბნეველი შეიძლება გახდეს იმ კლინიცისტისათვის, რომელიც არ არის ამ სფეროში დახელოვნებული და გამოცდილი.
  2. BPD იშვიათად ვლინდება ცალკე. არსებობს სხვა აშლილობების თანაგამოვლენის მაღალი ალბათობა.
  3. BPD ზემოქმედებს მოსახლეობის 07 – 2%- ზე. ყველაზე მაღალი შეფასება – 2% თითქმის უახლოვდება იმ ადამანთა რაოდენობას, რომელნიც დიაგნოსტირებულნი არიან შიზოფრენიითა და ბიპოლარული აშლილობით.
  4. სამკურნალოდ წარდგენილი ამბულატორული პაციენტების 10% და სტაციონარული პაციენტების 20% -ს აქვთ BPD.
  5. 75% -ს ქალები შეადგენენ. ეს ციფრი შეიძლება, ნაწილობრივ, ასახავდეს იმ ფაქტს, რომ ქალები უფრო ხშირად მიისწრაფიან მკურნალობისაკენ, და რომ სიბრაზე უფრო მისაღებად ჩანს მამაკაცებში, და რომ მამაკაცები მსგავსი სიმპტომებით ხშირად პენიტენციარულ სისტემაში ხვდებიან ანტისოციალური პიროვნული აშლილობის დიაგნოზით.
  6. პაციენტების 75% თვითდაზიანების მსხვერპლი ხდება.
  7. BPD-ს მქონე ადამიანთა დაახლოვებით 10% ახორციელებს სუიციდის მცდელობას.
  8. ქრონიკული აშლილობა რეზისტენტულია ცვლილების მიმართ და ჩვენ ახლა ვიცით, რომ სწორად მკურნალობის შემთხვევაში BPD- ს კარგი პროგნოზი აქვს. ამგვარი მკურნალობა, ჩვეულებრივ, შედგება მედიკამენტოზური მკურნალობისაგან, ფსიქოთერაპიისა და საგანმანათლებლო და მხარდამჭერი ჯგუფებისაგან.
  9. BPD –ს მქონე ბევრი პაციენტისათვის მედიკამენტოზური მკურნალობა ძალზე სასარგებლო აღმოჩნდა სიმპტომთა სიმძიმის შესუსტებისა და ეფექტური ფსიქოთერაპიის შესაძლებლობის დაწყების თვალსაზრისით. სამკურნალო პრეპარატები ხშირად ასევე არსებითია იმ აშლილობების სწორი მკურნალობისთვის, რომლებიც, როგორც წესი, ახლავს BPD-ს.
  10. სულ უფრო იზრდება იმ ფსიქოთერაპიული მიდგომების რაოდენობა, რომლებიც სპეციალურად BPD -ს მქონე ადამიანებისათვის შემუშავდა. ზოგი მათგანი უკვე გამოიყენება, ტესტირებულია კვლევების დროს და ძალიან ეფექტური ჩანს; ახალი მიდგომებიც საკმაოდ დიდ იმედებს გვაძლევს.
  11. მოცემული და სხვა მკურნალობის მეთოდები ეფექტური აღმოჩნდა BPD –ს მკურნალობისას და ბევრი პაციენტი მართლაც უკეთ ხდება!